Şumnu Türk Estrat Tiyatrosu         

   Bulgaristan’da Komünist iktidarı yılları ve bilhassa Vılko Çervenkov dönemi Türk azınlığı için ilkbahardı. Parti ve devlet yönetmenleri, bu azınlılığın eğitim ve kültüründen yakından ilgileniyorlardı. 26 nisan 1951 yılında BKP MK Siyasal Bürosu’nun politbüro Türk azınlığı arasında çalışmalarını değerlendirmesi ve daha ileriki dönemlerde faaliyetini iyileştirmek amacı ile 103 numaralı kapsamlı ve somut kararlar alması bunun açık bir göstergesidir. Bu kararlar doğrultusunda Türkler’in yoğun olarak yaşadıkları bölgelerde Türk pedagoji okulları ve Türk tiyatrolarının açılması kararlaştırılıyor. Nihayet 1952 yılında bu kararlar yürüğüğe geçmeye başlıyor. Şumnu, Kırcali ve Razgrad şehirlerinde Türk tiyatroları seyircilerine kapılarını açıyorlar.
   Şumnu Türk Estrat Tiyatrosu, aynı yılda merhum Ahmet Hamdi’nin önderliğinde şehrin Cilt Hastanesi yakınlarında bir odacıkta ilk çalışmalarını yapıyor. Daha sonra Yahudi Mahallesi’nde daha geniş bir binaya taşınıyor. 1964 yılına kadar da çalışmalarını burada gerçekleştiriyor. Tiyatro Türk kültürü ile ilgili sahneler sergileniyordu. Repertuvarlarında halk türkülerine, şarkılara, danslara, güncel hayatla ilgili sahnelere yer veriliyordu. Bu bakımdan Tiyatro Türk azınlığının kültürel kalkınmasında büyük ve önemli rol oynuyordu. Repertuvarlar gittikçe genişliyor ve zenginleşiyordu. O Olmazsa, Bu Olsun, Yıldız gibi operetler, Solgun Çiçekler, İvan Vazov’un Meslek Düşkünleri, Georgi Karaslavov’un Tütün (Tatul) dram eseri de seyircilerin dikkatine sunuluyordu. Tiyatronun ziyaret ettiği köy ve şehirlerde düğün bayram havası yaşanıyordu. Tiyatro çalışanları sevgi ve hürmetle ağırlanıp uğurlanıyordu. Şarkıcılardan Baise Arif, Ahmet Cumalı, Ahmet Tütüncü, Sıdika Ahmet, dans uzmanı kareograf Şirvan Çilingiren, dansçı Mürvet Hanım, dramaturg Yusuf Kerim ile Sabahattin Bayram, dram artistlerinden Ahmet Hamdi, eşi Bedriye Hanım gibileri seyircilerin gönüllerine taht kurmuşlardı.
   Fakat 1956 yılında parti ve devlet dümenini ele geçiren Todor Jivkov döneminde Türk tiyatroları üzerinde kara bulutlar dolaşmaya başladı. Bunlar daha sonra gelecek olan felaketlerin sinyalini veriyordu.
   BKP MK, 24 aralık 1958 tarihli geniş oturumunda (Plenum) Türk azınlığı ile çalışmalarını yeniden gözden geçiriyor. Bu konuda rapor siyasal Büro (Politbüro) üyesi ve bilirkişi Penço Kubadinski tarafından okunuyor.  Raporda partinin önceki çalışmalarında önemli noksanlıklar olduğu ve bu azınlığın Bulgar halkıyla daha sıkı kaynaşıp birleşeceği yerde ondan uzaklaştığı belirtiliyor ve bunların ortadan kaldırılması için bazı tedbirlerin alınması öneriliyor. Bu kararlar derhal tatbik edilmeye başlanıyor.
   Daha 1959 yılında Türk ve Bulgar okulları birleştirildi. Okulların başına gelen felaket, tiyatroları da vurdu. Nihayet 1964 yılında Türk ve Bulgar tiyatroları da birleştirildi. Şumnu Türk Estrat Tiyatrosu da bu tarihten sonra bütün kadrosuyla şehrin merkezinde bulunan Vasil Drumev adlı yerel tiyatro binasına taşındı. Türk Tiyatrosunun son müdürü olan Ömer Mustafov görevinden alınarak müdür yardımcısı tayin edildi. Birleşik tiyatroda artık hiç hoşa gitmeyen bir hava hüküm sürmeye başlıyor. Bütün sahne çalışmaları iki dilde, yani Türkçe ve Bulgarca seyircilere sunuluyordu. Hatta o güzelim halk türkülerimiz Bulgarca’ya tercüme edilerek seslendiriliyordu, ama her şeye rağmen tiyatronun Türk terkibi çalışmalarına devam etti ve 1951 – 1985 yılları zaman kesiminde 34 yıl boyunca bölgedeki Türk azınlığının manevı desteği olarak Türk kültürünü korumayı becerdi.
   Keşke 1985 yılı Soya Dönme ve Ad Değiştirme olayları bulunmasaydı. Bu tarihten sonra birleşik tiyatroda adeta grup halinde çalışmalarını sürdüren Türk Estrat Tiyatrosu resmen kapatılıyor. 20 yıl emek stajı olan tiyatro çalışanları yaş gözetmeyerek emekliliğe sevkediliyorlar. 
   1993 yılından sonra Razgrad ve Kırcaali gibi şehirlerde Türk Tiyatroları yeniden çalışmaya başladılar. Nedense Şumnu şehri bu bakımdan öksüz kaldı. Ama şehirde böyle bir tiyatronun açılışı için gereken çabalar devam ediyor. İnşallah bu da olur. Allah’tan ümit kesilmez.

Şumnu Türk Tiyatrosunda Sahne Alan Sanatkarlar:
Yönetmenler

1. Ahmet Hamdi – müdür
2. Ömer Mustafa – müdür
3. Yusuf Kerim – dramaturg
4. Sabahattin Bayram – dramaturg
5. Recep Sadık – musafir rejisör
6. Yüksel Ahmet
7. Ali Haydar
8. Nihat Osmanov – orkestra şefi

Aktörler

1. Ahmet Hamdiev
2. Bediha Hamdi
3. Baise Arif
4. Ayfer Sadıkova
5. İbrahim Mustafa
6. Selime Aliosmanova
7. Fevzi Kadir
8. Ahmet Cumalı

Şarkıcılar

1. Ahmet Cumalı
2. Baise Arif
3. Emel Tabakova
4. Ahmet Yusuf
5. Behçet Mustafa
6. Hasan Rodoplu
7. Sıdıka Ahmedova
8. Ahmet Tütüncü
9. Emine Enverova
10. Feruze Embieva

Dansözler

1. Mürvet Osmanova
2. Mehnur Hasanova
3. Pakize Hasanova
4. Reyhane Osmanova
5. Muhteber Hasanova
6. Naile Salieva ,
7. Zekiye İsmailova
8. Şermin Tevfikova
9. Vildan Ahmedova
10. Fatme Hasanova
11. Şöhret Alaidinova
12. Hatice Bayramova

Dansörler

1. Mehmet Benliev
2. Hasan Ruskov
3. Abdullah İlyaz
4. Hasan Recep
5. Ahmet Cumalı
6. Muharrem İlyaz
7. Hüsnü Tatarov
8. Sadrettın Ömer
9. Osman Ömer
10. Ahmet Şerifov
11. Şefki Basri

Orkestracılar

1. Şahin Rıfar
2. Zühtü Demir
3. Lütfi İskenderov
4. Enver Mustafov
5. Mehmet Felakov
6. İbrahim Destan

Hilmi Embiev

Şumnu Türk Tiyatrosu                    

      Yüzyıllar öncesinden günümüze kadar gelen ve gelecek nesillere miras kalan mani ve türküler, Şumnu’daki Türklerin kültür üretimleri inanılmaz bir zenginlik katmışlar. Bu zenginlik 1952’de Şumnu’da Türk Estrat Tiyatrosu’nun kurulmasıyla daha da büyümüştür. Tarihsel süreç içinde Şumnu Türk Tiyatrosu’nun folklör üretimleri açısından önemi çok büyüktür. 1950-51 yıllarında Bulgaristan’dan Türkkiye’ye göçler olmuş, bu göçler sonunda Şumnu’da ve Bulgaristan’da azalan Türkler kendi çabalarıyla kültürlerini canlı tutmaya çalışmışlardır. 1951’de Kültür Bakanlığı, Türk Estrat Tiyatrolarının kurulması kararını alır. 12 Şubat 1952 yılında ilk başta Şumnu’da, daha sonra da Kırcalı ve Razgrat şehirlerinde Resmi Devlet Türk Estrat Tiyatroları sahneye çıkar.
Ahmet Hamdiev, Şumnu Türk Tiyatrosu’nun kurucusu ve müdürü olur. Tiyatronun kuruluşu ile birlikte köy, kasaba, şehirleri dolaşarak tiyatroyu ayakları üstünde tutacak olan sanatçıları tek tek aramaya koyulmuştur. Söylediğine göre erkek oyuncuları bulmak kolay olmasına rağmen kadın oyuncuları bulmak ve ailelerini ikna etmek oldukça zor olmuştur. Tiyatrolarda çalışan sanatçılar bu yılarda hala “bozuk insan” olarak nitelendirilmekteymiş . Yoğun arama çalışmalarından sonra sanatçı kadrosuna ancak 22 kişi müzisyenler ve teknik ekiple birlikte 30 kişi bulabilmiş ve büyük bir heves, ateş ve romantizm ile çalışmalara koyulmuşlardı. Kendine ait orkestrosunda kanun, saz, mandolin, zili maşa, keman gibi her çeşit Türk müziği enstrümanı bulunan Türk Tiyatrosunun asıl amacı Türk kültürünü, türklük duygusunu yükseltmek, meydana cıkmasını sağlamak olmuştur. Piyes, müzikal, türkü, dans türünde sahnelenen üretimler bir repertuvar haline getirilip, Şumnu’da üç gece premieri yapıldıktan sonra bir sene boyunca aynı program ile Bulgaristan’ın her köşesine turneler düzenlenmektedir.

Elis Suvat